Neuro Linguïstisch Programmeren

De oorspronkelijke gedachte achter de term Neuro Linguïstisch Programmeren is het idee dat we met woorden het denken kunnen beïnvloeden en dat er dan nieuwe neuronenpaden worden gecreëerd die het nieuwe gedrag sturen. Maar klopt deze gedachte eigenlijk wel? Is het bewezen dat het zo werkt of zijn er sterke aanwijzingen dat het zou moeten kloppen, of is dit echt alleen maar een gedacht, een theorie?

Op school heb ik geleerd dat het denken voortvloeit uit hersenactiviteiten. Ik nam aan dat dat klopte, want het waren wetenschappers die dat zeiden. Als je aan een neuroloog of een psycholoog zou vragen waar het denken vandaan komt, dan zullen de meeste neurologen en psychologen ook dit antwoord geven. Door NLP ben ik wel veel meer gaan nadenken over denken, wat denken is en wat denken doet. Ik realiseerde me toen dat het eigenlijk vreemd is dat we in ons denken andere dingen kunnen doen dan in werkelijkheid mogelijk is. Dat gaat over plaats en tijd in het denken. Bijvoorbeeld, we kunnen denken aan gisteren en de gebeurtenissen van die dag nog eens overdenken. Hetzelfde kunnen we met de toekomst doen. En tegelijkertijd kunnen we ons in onze gedachten ook verplaatsen naar een andere plek. Alsof je weer helemaal terug bent op je vakantieadres. In ons denken kunnen we binnen een seconde over de hele wereld en ook in de tijd reizen. Plaats en tijd zijn anders in ons denken dan in de fysieke wereld waar we op een bepaald moment ook aan een bepaalde plaats zijn gebonden. En ik vond het ook vreemd dat vanuit het fysieke, de hersenen, iets wordt gecreëerd dat het fysieke zelf niet kan. Daar wilde ik meer over weten en ik heb antwoorden gevonden.

Kwantumfysica

In 2016 overleed mijn vrouw Ben en dat moest ik toen een plek geven. Ik ben me gaan verdiepen in 'wat is Leven en wat is Dood' en op dat pad liep ik tegen de vraag aan "Wat is bewustzijn precies?". In december 2016 heb ik het overlijden van Ben een plek kunnen geven in mijn leven en daarmee kreeg ik ruimte om me te gaan verdiepen in die vraag over bewustzijn. Het werd een reis langs Epigenetica, Kwantumfysica, de Informatietheorie en Filosofie. Alles bij elkaar zeer verrijkend. Maar hoe meer ik leerde, hoe meer vragen er opkwamen. Gelukkig leverde deze reis ook heel veel inzichten en antwoorden op. Een van de meest bijzondere inzichten was wel dat er grote verschillen in opvattingen bestaan binnen en ook tussen verschillende wetenschappelijke disciplines. Om weer even terug te gaan naar het fenomeen 'denken'. Terwijl de meerderheid van neurologen en psychologen geloven dat het denken wel voort moet komen uit hersenactiviteiten "want een andere mogelijkheid bestaat er niet", heeft een belangrijk deel van de kwantumfysici de overtuiging dat het onmogelijk is dat iets fysieks iets kan voortbrengen dat niet fysiek is. Volgens deze laatste groep is de fysieke wereld opgebouwd uit energie, (energie die eigenlijk informatie is) waarbij een essentiële rol is weggelegd voor bewustzijn (zelf een energie en dus informatie), want alleen bewustzijn zou in staat zijn om energie om te zetten naar fysieke structuren, waar atomen de basis voor vormen. 

Natuurlijk zijn er nog onvoldoende bewijzen om te kunnen bepalen wie er nu gelijk heeft. Psychologen hebben hun hoop gevestigd op het onderzoek van neurologen en zijn er vast van overtuigd dat op een dag bewezen wordt, dat denken voortvloeit uit hersenactiviteiten. Want tot op heden is nog niet duidelijk, laat staan bewezen, wat denken is en hoe het ontstaat.
Kwantumfysici hebben dus andere ideeën over denken en bewustzijn, die overigens ook niet bewezen zijn, en die ideeën gaan ze ook nooit bewijzen want ze vinden dat het onderwerp bewustzijn niet tot hun vakgebied behoort.
Er zijn dus twee verschillende theorieën die ook nog eens lijnrecht tegenover elkaar staan. Met wat ik heb gelezen en geleerd over bewustzijn neig ik er toch naar om eerder de gedachten en theorieën van kwantumfysici te geloven dan die van neurologen en psychologen. Onze manier van denken, zoals we omgaan met tijd en plaats, lijken helemaal te passen bij de eigenschappen van de kwantumwereld.

Ik zeg je niet dat je net zo moet denken als ik, ik vertel je alleen maar hoe ik ertoe ben gekomen om de theorie, dat het denken voort zou vloeien uit hersenactiviteiten, naar de prullenbak te verwijzen. Dit neemt niet weg dat ik ook wil weten wat de rol van onze hersenen dan precies is. 
Informatie die van buiten komt halen we via onze zintuigen naar binnen. Via neuronen wordt deze informatie naar de hersenen getransporteerd en verwerkt. Het is duidelijk dat de hersenen hierbij een hele belangrijke rol hebben. Neurologen meten ook activiteiten in de hersenen op het moment dat er informatie wordt verwerkt. De grote onbeantwoorde vraag is dan: "hoe komt die informatie vanuit de fysieke hersenen in ons denken terecht?" Dat antwoord heb ik nog nergens kunnen vinden, maar ik ga verder met mijn onderzoek.

Het is duidelijk dat hersenen informatie verwerken. Ook informatie die niet van buiten komt maar vanuit onze herinneringen, wordt op dezelfde manier door de hersenen verwerkt. Dus dat ons denken afhankelijk is van onze hersenen is heel duidelijk, want een afwijking of beschadiging in de hersenen kan leiden tot verstoringen in het denken. Maar die afhankelijkheid is geen bewijs voor de theorie dat het denken voort zou vloeien uit hersenactiviteiten. 

Filosofie

Waarschijnlijk heb je al gemerkt dat ik de hersenen, het fysiek lichaam, en het denken beschouw als 2 afzonderlijke entiteiten maar die wel nauw met elkaar verbonden zijn. In de filosofie wordt al eeuwenlang gediscussieerd over wat bewustzijn is en welke relatie het heeft tot materie. Bekende stromingen in deze wereld zijn het materialisme, min of meer gedefinieerd door Galileo, en het dualisme met Descartes als geestelijke vader. Minder bekend is het panpsychisme dat begin 20e eeuw opkwam, ongeveer gelijkertijdig met de ontwikkeling van de kwantumtheorie. Het materialisme stelt dat we bewustzijn niet kunnen meten en dat bewustzijn daarom ook niet tot de wetenschap behoort. Om toch een verklaring te hebben voor het bestaan van bewustzijn was de gedachte dat bewustzijn op de een of andere manier voortkomt uit fysieke materie. Een gedachte die we herkennen bij veel psychologen en neurologen. Volgens Descartes is bewustzijn onweerlegbaar een onderdeel van ieders leven, het bestaat gewoon. Volgens Descartes is het daarom een fenomeen dat naast materie bestaat en niet uit materie is voortgekomen. De dualisten hebben nog geen oplossing kunnen vinden voor de relatie tussen materie en bewustzijn. Het panpsychisme stelt dat bewustzijn op een bepaalde manier deel uit moet maken van de fysieke wereld. Met andere woorden bewustzijn, de psyche, is alom (pan) aanwezig. Panpsychisme vindt onder filosofen steeds meer aanhang. Voor mij is dit de stroming, de theorie, die mijn mening over bewustzijn het dichtst benaderd.
Er blijven nog steeds heel veel vragen onbeantwoord zoals; hoe krijgt bewustzijn informatie van het fysieke lichaam en omgekeerd hoe stuurt ons denken informatie naar de hersenen, naar het fysieke lichaam?

NLP

Volgens NLP begint ons gedrag in het denken en dat klinkt heel logisch. We denken aan iets en dan gaan we het doen. Tegelijkertijd weten we dat al onze fysieke handelingen worden aangestuurd vanuit de hersenen. We weten niet hoe de connectie tussen denken en de fysieke hersenen plaatsvindt, dus daar ga ik niet op in. We kunnen wel iets zeggen over wat denken doet en wat de hersenen doen. Het is duidelijk dat hersenen informatie verwerken en in ons denken gebruiken we die informatie om een ervaring te creëren. Doordat we iets zien, horen, voelen, proeven of ruiken (de informatie) creëren we een bepaald gevoel, prettig, onprettig, neutraal en alle varianten die je zou kunnen voelen. Het creëren van een ervaring (de qualia) is een van de kenmerken van bewustzijn. Alleen bewustzijn kan dat, er is niets anders dat over deze mogelijkheid beschikt. Een ervaring is bijvoorbeeld een emotie, maar ook het gewaarworden van de smaak van bijvoorbeeld een sinaasappel. Ook het gevoel dat we kunnen krijgen bij een bepaalde kleur, bijvoorbeeld bij geel of bij rood. Deze ervaringen voor iedereen heel persoonlijk. Ze omvatten vaak zoveel details dat het meestal niet mogelijk is om precies te verwoorden wat die ervaring inhoudt. Deze ervaringen zijn niet te meten. Ben je de ene keer blijer dan een andere keer en welke waarde hoort erbij op een schaal van 0 tot 10? Het is onmogelijk om dit precies aan te geven. We doen wel ons best om een indicatie gegeven als de dokter vraagt hoeveel pijn je hebt op een schaal van 0 tot 10. Maar precies meten, het precies duidelijk maken hoeveel pijn je hebt, dat gaat gewoonweg niet. Galileo had zeker gelijk, bewustzijn, de ervaring die wordt gecreëerd kan niet gemeten worden.

Intussen is het misschien ook wel duidelijk dat denken en bewustzijn op de een of andere manier bij elkaar horen. Van het overgrote deel van onze fysieke handelingen op een dag, zoals lopen, fietsen, een deur opendoen, koffie drinken, autorijden, enz., zijn we ons niet of nauwelijks bewust. Denken stuurt ons gedrag aan en dat betekent dat een belangrijk deel van ons denken plaatsvindt op een niveau waarvan we dus onbewust zijn. Laten we dat maar even het onbewuste denken noemen. In een volgende blog leg ik uit waarom ik kiever voor een benaming kies.

Gedrag dat we vaker vertonen wordt vastgelegd in een vast patroon. Dit merk je bijvoorbeeld als je last hebt van een bepaald gedrag van jezelf. Als het begint op te vallen en je wilt het veranderen dan lukt dat niet zomaar 1, 2, 3. Een voorbeeld is het willen stoppen met roken. Een gedrag dat een vast patroon is geworden kan niet altijd even gemakkelijk worden veranderd. Veel van ons gedrag dat voortkomt uit vaste patronen is heel nuttig , zoals autorijden, op de fiets stappen of je schoenen aantrekken. Je doet het eigenlijk altijd op dezelfde manier een dat is gemakkelijk. Probeer voor de verandering maar eens om van de andere kant op je fiets te stappen. Dat is best lastig en je moet er heel 'bewust' over nadenken.

Nu dan de vraag: "klopt de gedachte achter de term 'Neuro Linguïstisch Programmeren' wel?" Met de kennis die ik nu heb zeg ik "nee, die klopt eigenlijk niet". De manier waarop het denken en de hersenen samenwerken Kan een beetje vergeleken worden met de combinatie computer en software. De verschillende programma's die onderdeel zijn van de software zorgen ervoor dat de computer aan het werk wordt gezet. Zonder computer kunnen we niets met de software en zonder software staat de computer stil.
In ons (onbewuste) denken draaien programma's die gedrag initiëren en de hersenen zorgen ervoor dat het fysieke lichaam dat gedrag uitvoert. De mogelijkheden, de vaardigheden, voor gedrag worden zowel door het denken als door het fysieke lichaam bepaald, de software en de hardware. Maar de keuzes voor een bepaald gedrag en voor het aanpassen of veranderen van gedrag worden in het denken gemaakt. Wat ik begrijp van het denken is dat het linguïstisch programmeren plaats vindt in het denken, waardoor er nieuwe programma's in het denken worden gecreëerd die op hun beurt weer nieuw of aangepast gedrag initiëren. 

Het effect van NLP zijn veranderingen in het denken en niet zozeer dat we bezig zijn om neuronenpaden te programmeren. Dit laatste kan misschien wel het effect zijn van het in werking stellen van de programma's die we geprogrammeerd hebben.

Richard Bandler vond in de beginjaren de term Neuro Linguïstisch Programmeren niet zo'n geschikte term voor wat hij wilde neerzetten, maar had geen beter alternatief. Intussen is het helemaal ingeburgerd om de afkorting NLP te gebruiken en daar kan ik goed mee leven. Wat ik veel belangrijker vind is dat we bezig blijven met het beter begrijpen en het verder ontwikkelen van denken en van NLP. Uiteindelijk gaat het om de inhoud en om de kwaliteit en niet zozeer over de naam die ervoor gebruikt wordt. 

Ik besef dat het verhaal hiervoor erg globaal is en misschien hier en daar wat kort door de bocht omdat veel details ontbreken. Wil je meer weten? Stel vragen of maak een keer een afspraak.